تحقیقات پژوهشگران و گزارشهای تحقیقی نشان میدهد که انواع جرمها، فساد، اعتیاد در بین جوانان و نوجوانان زیادتر از دیگر اقشار سنی است .
علل و عوامل بزهکاری و ناهنجاریهای رفتاری مثل اعتیاد ، فرار از خانه و مدرسه ، دزدی ، خودکشی و … در نوجوان و جوانی را میتوان به علل زیر دسته بندی کرد :
الف ) علل و عوامل طبیعی مثل زلزله ، سیل و طوفان که باعث بیخانمانی و بیسامانی نوجوان شده است .
ب ) علل و عوامل خانوادگی مثل خشونت ، طلاق ، تبعیض بین فرزندان ، بیسوادی والدین .
ج ) علل و عوامل فرهنگی که شامل تفاوتهای فرهنگی و اعتقادی ، نظام ارزشی و روش تربیتی مختلف، نگرشها و تلقیات مختلف از زندگی .
د ) علل و عوامل اقتصادی که شامل تنگدستی و فقر اقتصادی ناشی از بهرهکشی، تبعیض ، بیکاری ، مهاجرت و آوارگی و یا در مقابل رفاه اقتصادی .
ه ) علل و عوامل اجتماعی که شامل بی عدالتی ها ، نابرابریهای اجتماعی ، شکاف طبقاتی و تبعیضات ناروای سیاسی و اجتماعی میشود .
یکی دیگر از مهمترین عواملی که زمینهساز انحرافات و کجرویهای نوجوانان میشود اوقات فراغت وسیع و بیبرنامه بودن آنهاست.
دنیس گیبور، یکی از محققانی که درزمینۀ اوقات فراغت دانشآموزان و نوجوانان مطالعات زیادی را انجام داده است میگوید : “انسان آنقدر که با سختیها و مشکلات میتواند کنار بیاید و شرایط را بپذیرد، قادر نیست با اوقات فراغت وسیع و بیبرنامه مواجه شود.”
اوقات فراغت، فرصتی به نوجوان میدهد تا انرژیهایش را آزاد کند و به خلاقیت و خود شکوفایی نائل شود ولیکن درصورتیکه این فرصتها به هرز رود و نتواند نوجوان را به مشغولیت برانگیزد، زمینهساز انحرافات و کجرویهای او خواهد بود.
سعی کنید تا با نوجوانان به گفتگو بنشینید و فاصله خود را با نوجوانان کمتر کنید و روابط قویتری از نظر عاطفی و روحی با فرزندانتان به وجود بیاورید؛ زیرا هرچهقدر روابط آنها با شما صمیمیتر باشد، به علت آرامش و امنیت روانی که دارند کمتر در معرض انجام این ناهنجاریها قرار میگیرند.
کاهش یافتن نظارت اخلاقی، قدرت مذهبی و وجدان انسانی در نوجوانان عاملی است که باعث میشود دفاع اخلاقی نوجوانان در برابر انحرافات به حداقل رسیده و موجب گرایشهای انحرافی و ناهنجاری در آنها شود، پس هراندازه که نوجوانان پایبند گرایشهای اخلاقی و مذهبی باشند، کمتر به اینگونه گرایشها پاسخ میدهند .
والدین و مربیان باید سعی کنند بهمنظور آنکه نوجوانان در رویارویی با فراز و نشیبها تعادل خود را از دست نداده و منفعل نشوند، تحلیلهایی را به نوجوانان ارائه دهند تا با تکیه بر آنها بتوانند نسبت به مسائل و اتفاقاتی که در اطرافشان به وقوع میپیوندد، موضع صحیحی را اتخاذ نمایند و بر آنها احاطه یابند.
فقر و قدرت اقتصادی پایین، کم شدن قدرت خرید و تورم فزاینده، باعث بروز شکافهای اقتصادی بین طبقه محروم و طبقه مرفه میشود، که اینها نیز عواملی هستند که باعث نگرانی و بیم نوجوانان شده و در صورت ضعیف بودن باورهای دینی و مذهبی و اخلاقی نوجوان، او را بهسوی انحرافات و بحرانهای اخلاقی سوق میدهند.
باید توجه داشت که تجملگرایی و لوکس گرایی و عدم قدرت خرید کافی نیز در بسیاری از موارد عامل دزدی، سرقت مسلحانه و جرائم دیگر است که این عامل خود نیز میتواند بستر مساعدی برای ارتکاب جرائم و بزهکاری نوجوانان باشد.
در شرایطی که کودک و نوجوان در اثر شکستهای پیدرپی، خود را کاملاً بیچاره و بدبخت و تنها احساس میکند، باید با ابراز همدردی به یاری او برخاست و مانع از متلاشی شدن شخصیت او و رسیدن به مرحله نومیدی کامل گردید، پس لازم است همیشه یار و یاور فرزند خود باشید. وقتی نگرانی، ناراحتی و اضطراب را در نوجوانان مشاهده کردید، در آغاز با او همدردی کنید و بهتدریج جویای علت اضطرابش شوید .
-باید توجه داشته باشید که فشارهای روانی در دوران نوجوانی ممکن است عاملی باشد که جلوه آن را در ناخن جویدن ، رفتار عصبی ، حالت بی اعتمادی و احساس ناکامی در نوجوان مشاهده نمائید .
برای از بین بردن یاس در نوجوانان باید به تقویت زمینه اعتقاد ایمانی نوجوانان بپردازید و به او درس واقع بینی ، صبر و مقاومت بدهید و او را به پائین آوردن انتظاراتش تشویق نمائید و آیات الهی را به او نشان دهید.
-نوجوان و جوان را از جایگاه رفیع و ارزشمندی که نزد خدا دارند مطلع کنید چرا که در ترغیب و تشویق آنان نسبت به مسائل اخلاقی و مذهبی نقش تعیین کننده ای دارد .
با پاداش در رفتار مطلوب و پاداش ندادن در برابر رفتار نامطلوب احساس امنیت بیشتری به نوجوانان بدهید .
